Edukacja - Gruda Stomatologia

Idź do spisu treści

Menu główne:

EDUKACJA
Budowa i rozwój zęba 
  
rys.1 budowa zęba trzonowego
U człowieka wyróżniamy dwa rodzaje uzębienia: pierwsze, występujące w dzieciństwie stanowią zęby mleczne, drugi rodzaj to zęby stałe. Wyrzynanie się zębów mlecznych rozpoczyna się około 6 miesiąca życia noworodka. Wypadają one między 6 a 12 rokiem życia. Proces ten poprzedza zanikanie, czyli resorpcja korzeni zębów mlecznych, które zostają zastąpione przez zęby stałe. Między 6 a 12 rokiem życia uzębienie dziecka składa się z zębów i mlecznych, i stałych.
W uzębieniu człowieka występują 4 grupy zębów spełniających różne funkcje: zęby sieczne (siekacze), kły, zęby przedtrzonowe (przedtrzonowce), zęby trzonowe (trzonowce).

Siekacze służą do odgryzania kęsów pokarmowych. Przedtrzonowce i trzonowce mają zadanie dalsze rozdrabnianie pokarmu, tj. żucie.

Uzębienie mleczne składa się z 20 zębów. W każdej połowie zarówno szczęki (zwanej dawniej szczęką górną), jak i żuchwy (nazywamy niekiedy szczęką dolną) wyróżnia się: 
2 zęby sieczne (przyśrodkowy i boczny)
1 kieł
zęby trzonowe (pierwszy i drugi)
W uzębieniu mlecznym nie występują zęby przedtrzonowe.

W uzębieniu stałym występuje 32 zęby, po 16 w szczęce i żuchwie. W każdej połowie szczęki i żuchwy wyróżnia się:  




2 zęby sieczne (przyśrodkowy i boczny)
1 kieł
2 zęby przedtrzonowe (pierwszy i drugi)
2-3 zęby trzonowe (pierwsze, drugie i trzecie).
Budowa zębów
Ząb składa się z trzech części: korony, szyjki i korzenia.
Korona jest to widoczna część zęba w jamie ustnej, wystająca ponad dziąsło. Korzeń jest niewidoczny, gdyż znajduje się w zagłębieniu kości, zwanym zębodołem. Przewężenie między koroną a korzeniem, znajduje się na wysokości dziąsła, nazywamy szyjką. 
Korona
W zależności od rodzaju zęba jego korona może mieć różne kształty. Siekacze mają korony wysmukłe. Korony zębów bocznych mają kształt beczkowaty, a na powierzchni żującej zęba zaopatrzone są w guzki poprzedzielane bruzdami. To właśnie w bruzdach często zalegają resztki pokarmowe przyczyniające się do powstania próchnicy. Korony zębów mlecznych są mniejsze niż zębów stałych. 
Korzenie
Zarówno zęby mleczne, jak i stałe mają korzenie. Gdy u dziecka wypada ząb bez korzenia, świadczy to o zresorbowaniu się korzenia przed wymianą uzębienia. Na szczycie korzenia znajduje się otwór, przez który do wnętrza zęba wchodzą naczynia krwionośne i nerwy. Dzięki specjalnym elastycznym włóknom, zwanym więzadłami, korzeń jest umocowany w zagłębieniu kości (zębodole). Siekacze i kły mają po jednym korzeniu, natomiast pozostałe zęby po 1, 2 lub 3 korzeniach.

W skład zęba wchodzą trzy tkanki twarde: zębina, szkliwo i cement. Tkanki te formują się w okresie życia płodowego. W obrębie korony zęba znajduje się jeszcze jama, zwana komorą zęba. W obrębie korzenia przechodzi ona w kanał korzeniowy. Komorę zęba i kanał korzeniowy wypełnia tkanka miękka, czyli miazga, potocznie zwana przez pacjentów „nerwem”.

Do tkanek miękkich uzębienia oprócz miazgi zaliczamy również ozębną, która znajduje się w przestrzeni między korzeniem zęba a ścianą zębodołu, oraz dziąsła, które stanowią część błony śluzowej jamy ustnej otaczającej ząb. 
Szkliwo
Korona (widoczna część zęba) pokryta jest szkliwem, najtwardszą tkanką w ciele człowieka. Szkliwo jest odporne na duże siły żucia podczas spożywania pokarmów. Wytrzymuje również bardzo wysokie i niskie temperatury. Jest zbudowane głównie z wapna i fosforu. Szkliwo jest podatne na działanie kwasów, które zawarte w pożywieniu lub napojach mogą powodować jego uszkodzenie. Proces ten pogłębiają bakterie, dla których rozwoju dobrym podłożem są zalegające na zębach resztki pokarmowe. Tak powstają ubytki próchnicowe. Fluorkowanie zębów zwiększa odporność szkliwa na działanie kwasów. 
Zębina
Zębina stanowi główną tkankę zęba – tworzy jego szkielet. Zębina w obrębie korony pokryta jest szkliwem, a w obrębie korzenia – cementem. Zębina nie jest tak twarda jak szkliwo, ale w większości jest zbudowana z tych samych składników. W obrębie zębiny znajduje się dużo kanalików, przez które przechodzą nerwy i włóka komórek z jamy zęba (miazgi). Przebiegająca w kanalikach włókna nerwowe przekazują bodźce mechaniczne, chemiczne i termiczne sygnały bólowe zawiadamiające o chorobie zęba. 
Miazga
Miazga wypełnia jamę zęba, czyli komorę zęba i kanał korzeniowy. Jest miękką tkanką zbudowaną z naczyń krwionośnych, nerwów oraz różnego rodzaju włókien i komórek, spełniających funkcje odżywcze (odżywia twarde tkanki zęba), obronne i odbudowujące tkanki twarde zęba – zębinę. Ząb pozbawiony żywej miazgi jest uważany za „martwy”. 
Cement
Szkliwo pokrywa i chroni koronę zęba, a cement (cienka tkanka podobna do kości) – jego korzeń. Wraz z innymi tkankami utrzymuje ząb w zębodole. 
Wyrzynanie się zębów
  
rys.2 Okresy wtrzynaia się zębów mlecznych
  
rys.3 Okresy wyrzynania się zębów stałych
Próchnica i choroby przyzębia
Powszechnie wiadomo, że niewiele osób regularnie i właściwie myje zęby. Następstwem tego jest próchnica i choroby przyzębia. Przyczyną tego jest przede wszystkim brak podstawowej wiedzy związanej z higieną jamy ustnej, dlatego postanowiliśmy przybliżyć państwu ten temat.

Próchnica zębów
Próchnica polega na odwapnieniu twardych tkanek zęba i gnilnym rozpadzie jego organicznego podłoża. Niszcząc uzębienie, przyczynia się do upośledzenia funkcji narządu żucia, co z kolei negatywnie wpływa na procesy trawienne wywołując zaburzenia żołądkowe, niestrawność i ogólne osłabienie organizmu.

Choroby przyzębia (paradontoza)
Paradontoza to stany chorobowe dziąseł, ozębnej, okostnej i kości wyrostka zębodołowego oraz cementu korzeniowego. Jedną z najczęstszych chorób przyzębia jest zapalenie dziąseł, które przyczynia się do głębszego uszkodzenia tkanek. Nie leczone zapalenie może pogłębiać się i wywoływać krwawienia, bolesność dziąseł , ropnie przyzębne, zaniki kości wyrostka zębodołowego, obnażenie korzeni, rozchwianie, a nawet być przyczyną utraty zębów. 
Rola złogów nazębnych w powstawaniu próchnicy i chorób przyzębia

Miękki osad tworzący się na powierzchni nie oczyszczonych zębów to płytka nazębna. Osad zazwyczaj gromadzi się na powierzchniach, które nie ulegają samooczyszczaniu, czyli tuż przy dziąsłach, między zębami, w bruzdach i różnych zagłębieniach. Po kilku dniach nie usunięty osad ulega mineralizacji i przekształca się w kamień nazębny, który jest przyczyną powstawania próchnicy i stanów zapalnych dziąseł.

Liczne badania dowodzą, że samo leczenie nie jest wystarczające w opanowaniu chorób jamy ustnej. Bardzo istotna jest profilaktyka.

Metody zapobiegania próchnicy i chorób przyzębia:
• prawidłowe odżywianie
• racjonalny tryb życia
• przestrzeganie zasad higieny jamy ustnej
• stosowanie związków fluoru
• wczesne wykrywanie i leczenie
• stosowania zabiegów profilaktycznych (uszczelnianie bruzd i szczelin, okresowe usuwanie złogów nazębnych, kontrola i korekcja wypełnień, uzupełnienia protetyczne)
Higiena jamy ustnej w profilaktyce stomatologicznej

Prawidłowa higiena jest szczególnie istotna w profilaktyce chorób jamy ustnej. Stwierdzono wyraźną zależność stanu przyzębia i zębów od higieny. Właściwe i systematyczne stosowanie odpowiednich zabiegów zmniejsza zapadalność na próchnicę i choroby przyzębia nawet o około 30-40%. Choroby te pojawiają się już po 3 tygodniach po zaniechaniu zabiegów higienicznych jamy ustnej. Po wznowieniu czyszczenia zębów i usunięciu nazębnych złogów objawy zapalenia dziąseł znikają.

Pomimo coraz większej wiedzy na ten temat, niewielka część społeczeństwa poświęca wystarczająco dużo czasu i uwagi oczyszczaniu zębów, a znaczna część czyni to nieprawidłowo. Dziś wygląd naszych zębów jest wyrazem naszej higieny osobistej. 
Środki i sposoby utrzymania higieny jamy ustnej
Którą pastę wybrać?

Na pewno każdy z nas zastanawiał się kiedyś, którą pastą myć zęby, aby były zdrowe. Niektórzy w paście do zębów szukają cudownego środka, który za nich zadba o zęby. Tymczasem istota tkwi nie w samej paście, lecz w całym procesie oczyszczania zębów. Ważne jest, aby oczyszczać zęby systematycznie, poświęcając zabiegowi odpowiednią ilość czasu. Dobrze jest myć je przynajmniej 2 razy dziennie, a najlepiej po każdym posiłku, używając do tego średniej twardości szczoteczki. Przy takim podejściu dobór pasty powinien być sprawą drugorzędną. 
Szczoteczka do zębów

Szczoteczka jest jednym z głównych narzędzi służących do higieny jamy ustnej, ale nie wystarczającym do pełnego jej oczyszczenia. Powinniśmy używać jej w każdym wieku, począwszy od okresu niemowlęcego do wieku starszego, gdy nie mamy już własnych zębów. Warto zwrócić uwagę na to jak się nią posługiwać.

Szczoteczka zbudowana jest z główki, na której umieszczone jest włosie, z szyjki oraz z trzonka.

Na rynku dostępnych jest bardzo dużo szczoteczek w różnych kształtach główki i różnej ruchomości szyjki. Ważne jest jednak, aby dobrać szczoteczkę do aktualnego stanu dziąseł i zębów oraz do budowy anatomicznej.

Najlepsze są szczoteczki z małą główką 2,5-3 cm dla dorosłych i 2-2,5 cm dla dzieci. Główka szczoteczki musi mieścić się w jamie ustnej i mieć taki kształt, aby można nią było dotrzeć do większości powierzchni zęba.

Włosie szczoteczki nie może być zbyt twarde, aby nie drażniło dziąseł i nie powodowało ich krwawienia. Dobre są szczoteczki z miękkim i średnio twardym włosiem. Skuteczność zależy od precyzji wykonywanych ruchów i czasu poświęconego na oczyszczanie.

Wymiana powinna odbywać się po około 2 miesiącach.

Do czyszczenia pomocne są również szczoteczki międzyzębowe z pojedynczym pęczkiem włosia w kształcie stożka, nachylone pod kątem lub z wymienną końcówką w kształcie spirali zbudowanej z włókienek. 
Rys.4 Szczoteczki periodontologiczne  
Nić dentystyczna

Szczoteczka pozwala na oczyszczenie około 60% procent powierzchni zęba. Pozostałe miejsca trudne do oczyszczenia szczoteczką to przestrzenie między zębami, bruzdy i zagłębienia oraz tylne powierzchnie ostatnich zębów.

Doskonałym uzupełnieniem szczotkowania jest stosowanie nici dentystycznej. Można jej używać już od 10 roku życia. Posługiwanie się nią jest stosunkowo proste. Czynność wykonuje się po uprzednim umyciu zębów szczoteczką. 
rys.5 Nawijanie nitki dentystycznej
rys.6 Użycie nitki
Należy odciąć nitkę długości 30-40 cm i owinąć dookoła palców środkowych obu rąk, tak aby około 3-4 cm pozostało wolne. Następnie wsuwa się nitkę między zęby i przesuwa się ja kilkakrotnie tam i z powrotem ruchami pionowymi, uważając by nie przeciąć dziąsła. Tak oczyszcza się wszystkie przestrzenie między zębami.

Innym rodzajem nici jest Superfloss
Jest to nić przeznaczona do oczyszczania poszerzonych przestrzeni międzyzębowych, a przede wszystkim koron, mostów i stałych aparatów ortodontycznych. Początek nici jest wzmocniony. Część środkowa jest grubsza i przypomina gąbkę. Trzecia część jest dłuższa i wygląda jak zwykła nić. Zaletą superfloss jest to, że można nią wykonywać ruchy poziome bez obawy o zranienie dziąsła. 
Rys.7 Nitka superfloss   
Metody czyszczenia zębów
Technika czyszczenia zębów jest równie bardzo ważna, jak dobór szczoteczki czy pasty. Niezależnie jednak od stosowanej metody, podczas szczotkowania zębów, należy przestrzegać pewnych zasad:
1)
Trzonek szczoteczki musi być ujęty całą dłonią
2)
Czyszczenie powierzchni żujących ruchami poziomymi powinno odbywać się na zakończenie szczotkowania, a u osób ze skłonnością do próchnicy na początku.
3)W każdym odcinku łuku zębowego wykonywane ruchy powinny być powtarzane 5-krotnie.
Dobór właściwej techniki trzeba uzależnić od stanu przyzębia. Szczotkowanie zębów powinno trwać co najmniej 2-3 minuty. Kończymy je kilkakrotnym przepłukaniem jamy ustnej letnią wodą. Wodę należy dokładnie przepuszczać między zębami.

Zęby należy czyścić 2 razy dziennie: rano po śniadaniu i wieczorem po ostatnim posiłku. W przypadku osób ze skłonnością do próchnicy po każdym posiłku.
W przypadku gdy nie mamy możliwości umycia zębów szczoteczką, należy energicznie wypłukać jamę ustną wodą.  
Metoda Fonesa
  
rys.8 Metoda Fonesa
Główka szczoteczki przyłożona pod kątem prostym do długiej osi zębów. Wykonywane ruchy - ruchy okrężne jednocześnie w obu łukach.  
Metoda Bassa
rys.9 Metoda Bassa
Szczoteczką przyłożoną pod kątem 45° wykonuje się kilkakrotnie drobne, przednio-tylne ruchy wibrujące. Włosie szczoteczki nie przemieszcza się na boki pozostając w jednym miejscu. Metoda wymaga użycia miękkiej szczoteczki wielopęczkowej.  
Metoda wymiatania

rys.10 Metoda wymiatania
Szczoteczką przyłożoną pod kątem 45° wykonuje się ruchy obrotowe (wymiatające).  
Metoda szorowania
Metoda Chartersa
Metoda Stilmanna
Płukanie i płukanki

Płyny należą do środków pomocniczych używanych do pielęgnacji jamy ustnej. Stosowanie ich powoduje przede wszystkim uwolnienie resztek pokarmowych i niektórych nalotów oraz usunięcie z jamy ustnej dużej liczby bakterii. 
Higiena języka

Język jest tworem mięśniowym, w którego błonie śluzowej znajdują się liczne bruzdy, zagłębienia i brodawki pokrywające całą powierzchnię języka. Przestrzenie między brodawkami są siedliskie bakterii i drobnoustrojów, dlatego jego oczyszczanie jest bardzo istotne. Zabieg ten można wykonywać za pomocą szczoteczki do zębów. 
Profesjonalne zabiegi higieniczne
Zabiegi higieniczne są wykonywane w gabinecie stomatologicznym przez wykwalifikowaną higienistkę stomatologiczną.

Skaling - usunięcie kamienia nazębnego za pomocą skalera ultradźwiękowego lub specjalnych narzędzi. Wykonuje się go 1-2 razy w roku.

Piaskowanie - zabieg pozwalający usunąć przebarwienia koron zębów pochodzenia zewnętrznego (palenie tytoniu, kawa, herbata). Służą do tego specjalne urządzenia z końcówką w której mieszany jest dwuwęglan sodu, woda i powietrze. Mieszanka ta wydostaje się pod ciśnieniem z końcówki usuwając osad z powierzchni szkliwa jednocześnie pozostawiając w ustach uczucie świeżości.

Lakierowanie - wskazane po zabiegach skalingu i piaskowania. Na oczyszczone zęby aplikuje się lakiery zawierające chlorcheksydynę lub związki fluoru, które zmniejszają nadwrażliwość pozabiegową i zabezpieczają zęby przed próchnicą. 
Higiena jamy ustnej w różnym wieku
okres niemowlęcy

Wyrznięcie się pierwszych ząbków wymaga pewnych zabiegów higienicznych. Pielęgnacją jamy ustnej dziecka powinni zajmować się oczywiście rodzice. Po każdym posiłku kleistym i papkowatym zęby i dziąsła niemowlęcia powinny być starannie oczyszczanie. Można to zrobić czystą gazą nawiniętą na palec, zwilżoną w przegotowanej wodzie lub naparze rumianku, później miękką szczoteczką. Jest to bardzo ważne szczególnie przed snem nocnym, a także po podaniu dziecku soków owocowych, owoców lub leków w postaci słodkich syropów. Należy ograniczyć podawanie słodzonych płynów przed snem, a zwłaszcza nie dopuszczać do zasypiania dziecka z butelką. 
wiek żłobkowy

Gdy dziecko ma już wszystkie zęby przednie i zaczynają mu się wyrzynać zęby trzonowe, należy rozpocząć naukę oczyszczania zębów. Dziecko wówczas musi mieć swoją szczoteczkę, która będzie mu służyć już wyłącznie do czyszczenia zębów. Produkowane są specjalne malutkie szczoteczki z krótką rękojeścią i bardzo miękkim włosiem.

Przed rozpoczęciem nauki szczotkowania dziecko powinno mieć już opanowaną umiejętnością płukania jamy ustnej. Musi umieć płukać przy zamkniętych ustach, przepuszczając wodę przez przestrzenie międzyzębowe z jamy ustnej właściwej do przedsionka i odwrotnie. Musi też umieć wypluć potem płyn. Mycie zębów odbywa się 2 razy dziennie – rano i wieczorem, początkowo samą szczoteczką zamoczoną w wodzie, bez użycia pasty. 
wiek przedszkolny

Dziecko z pełnym uzębieniem mlecznym powinno regularnie szczotkować swoje zęby. Stwierdzono,że lepszy efekt higieniczny osiąga się przy współudziale rodziców niż przy samodzielnym szczotkowaniu. Dlatego poleca się, aby rodzice przynajmniej raz dziennie kontrolowali zabieg szczotkowania zębów. Dziecko w tym wieku jest skore do naśladowania dorosłych. Dlatego przykład rodziców i starszego rodzeństwa jest bardzo wskazany. Dla maluchów lepsza jest metoda szorowania; dla starszaków – metoda Fonesa. Duże znaczenie ma dobór właściwej pasty do zębów. Powinna to być pasta przeznaczona dla dzieci. Również szczoteczka powinna być odpowiednio mała i miękka. 
wiek szkolny

Wiek szkolny jest okresem, kiedy dziecko staje się samodzielne, zaczyna mieć własne zdanie i poglądy, ale ma też wiele obowiązków i zainteresowań. Nie zawsze więc pamięta ono o konieczności dbania o higienę jamy ustnej, której stan u dzieci i młodzieży szkolnej często jest zły. Często można zaobserwować pewien rozdźwięk między wiedzą (większość młodzieży wie, jak często i w jaki sposób należy czyścić zęby) a postępowaniem w praktyce (przeważająca część czyni to jednak nieregularnie i niezgodnie z zasadami). Dlatego jednakowo ważne jest zarówno praktyczne nauczanie techniki oczyszczania zębów, jak i dostarczenie odpowiedniej motywacji do stosowania tych zabiegów. Należy podkreślać znaczenie zdrowych i ładnych zębów dla ogólnego wyglądu. U dzieci szczególnie ważne jest zwrócenie uwagi na konieczność oczyszczania 
wiek dorosły

Osobom dorosłym ze zdrową jamą ustną poleca się codzienne, przynajmniej dwukrotne szczotkowanie zębów metodą Bassa lub Stilmanna za pomocą szczotki o średniej twardości. 
wiek starszy
Wybielanie zębów
Wybielanie zębów metodą nakładkową

W żelach wybielania nakładkowego czynnikiem aktywnym jest nadtlenek karbamidu, który uwalnia atomy tlenu wnikające w głąb szkliwa i zębiny, wybielając je. Właściwa struktura zęba pozostaje nienaruszona, ulega jedynie rozjaśnieniu.

Warto wiedzieć, że nie wybielają się korony i mosty porcelanowe oraz wypełnienia zębów, dlatego czasem po wybieleniu warto wymienić widoczne z przodu wypełnienia na jaśniejsze.

U osób zachowujących prawidłową higienę jamy ustnej, efekt wybielania utrzymuje się około roku. Po tym okresie pacjent może dokupić strzykawkę preparatu i powtórzyć wybielanie (wystarczą 1-2 aplikacje, żeby otrzymać efekt).

Na pierwszej wizycie pobieramy wycisk w celu zrobienia indywidualnej nakładki silikonowej na zęby.

Na drugiej wizycie pacjent otrzymuje nakładki wraz z żelem wybielającym oraz dokładną instrukcję postępowania. Do nakładek można też aplikować preparaty zawierające związki fluoru, aby zapobiegać próchnicy i nadwrażliwości.

W domu pacjent umieszcza nakładkę napełnioną żelem na zębach przez kolejne 4-6 nocy. Efekt jest już często widoczny po pierwszej nocy.

Po tygodniu pacjent ma się zgłosić na wizytę kontrolną.

Trzeba pamiętać, że nakładki będą nam potrzebne w przyszłości dla przywrócenia efektu wybielania, dlatego trzeba dbać o nie, żeby nie uległy uszkodzeniu. 
Opracowano na podstawie ogólnodostępnych książek i materiałów internetowych. 
Bezpłatnie
Przeglądy
Konsultacje protetyczne

Bezpłatne RVG (zdjęcie rentgenowskie w trakcie leczenia w gabinecie)
Gabinet czynny:
pn.-pt.:
sob.:
9.00 - 18.00
10.00 - 14.00
Adres:
ul. Armii Krajowej 59 / 5
96-100 Skierniewice

Telefony:
46 833 79 13 
+48 512 178 714 


 
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego